Τα πέντε στοιχεία (Pancha Tattwa)


Σύμφωνα με την παράδοση της γιόγκα, όλη η δημιουργία αποτελείται από πέντε στοιχεία – γη (prithvi), νερό (apas), φωτιά (agni), αέρα (vayu) και αιθέρα (akasha). Κάθε στοιχείο είναι η εκδήλωση της κοσμικής αρχέγονης ενέργειας (Shakti). Ολόκληρος ο κόσμος αλλάζει διαρκώς, επειδή τα στοιχεία αυτά συνυπάρχουν και συνδυάζονται με άπειρους τρόπους μεταξύ τους. Τα 5 στοιχεία ονομάζονται Pancha (5) Tattwa. “Tat” σημαίνει “εκείνο” και “Twa” είναι η κατάληξη των ουσιαστικών σε “-σύνη”. Tattwa λοιπόν είναι “η ουσία εκείνη που σε κάνει να αισθάνεσαι ότι υπάρχεις”.

Tα πέντε στοιχεία έχουν πολλές προεκτάσεις. Η Γη για παράδειγμα, δεν είναι μονάχα το χώμα, αλλά οτιδήποτε έχει την ποιότητα της σταθερότητας/στερεότητας, το οποίο στον άνθρωπο εκδηλώνεται στα κόκαλα, στο δέρμα, στους ιστούς, στα μαλλιά, στον σταθερό νου, στις σταθερές απόψεις, στην αίσθηση της γείωσης/ακινησίας/ισορροπίας στην αντίσταση στην αλλαγή.

Το Νερό αντίστοιχα αφορά οτιδήποτε ρευστό. Έχει σαν ποιότητες τη ροή και την προσαρμοστικότητα, στον άνθρωπο είναι το σάλιο, ο ιδρώτας, η λέμφος, το αίμα, κλπ καθώς και η ικανότητα μας για ομαλή κίνηση, προσαρμογή, αλλαγή, δημιουργία νέων σχημάτων/ιδεών/συνηθειών, κ.α.

Η Φωτιά σχετίζεται με την καύση και τη θερμότητα. Είναι ο κυτταρικός μεταβολισμός που μας επιτρέπει να υπάρχουμε, η ικανότητα μας να μετασχηματίζουμε τροφή, συναισθήματα/απόψεις και να απορροφούμε συστατικά/πληροφορίες/εμπειρίες. Επηρεάζει τη ζωτικότητα μας, την πειθαρχία και τη μαχητικότητα μας.

Ο Αέρας αφορά την κίνηση και την ελαφρότητα. Στον άνθρωπο είναι η αναπνοή, τα αέρια του πεπτικού σωλήνα, οι νευρικές ωθήσεις, η ροή των σκέψεων… Αναφέρεται στη δύναμη που κάνει τα πράγματα μέσα μας να κινούνται, από τις αρθρώσεις μέχρι τις απόψεις μας.

Τέλος, ο Αιθέρας σχετίζεται με το χώρο. Μέσα μας είναι το ‘κενό’ στα άτομα του σώματος, ο χώρος στις αρθρώσεις, η ησυχία μεταξύ των σκέψεων, οι παύσεις της αναπνοής, η αντίληψη του χώρου γύρω μας και μέσα μας, η αίσθηση του ήχου και της ομιλίας…

Σύμφωνα με την Τάντρα, ο μακρόκοσμος ενυπάρχει στον μικρόκοσμο. Κατά συνέπεια, όλος ο νόμος της συμπαντικής εκδήλωσης και διάλυσης είναι έμφυτος σε κάθε άτομο. Ακριβώς όπως τα φυσικά και νοητικά χαρακτηριστικά ενός ατόμου ενυπάρχουν στο μόριο του DNA, έτσι και η μοριακή δομή ενός ατόμου περιέχει το αρχέτυπο των συμπαντικών δραστηριοτήτων. Ο άνθρωπος αποτελεί μία μικρογραφία του σύμπαντος. Αυτά τα πέντε στοιχεία θεωρούνται τα θεμελιώδη συστατικά του κάθε ατόμου και αντιπροσωπεύουν τις πιο λεπτές πτυχές της ύπαρξής μας.

Για παράδειγμα, η γη στο φυσικό σώμα εκφράζεται με τα όργανα, τα κόκαλα, τους μυς, το δέρμα κλπ. Η γη είναι ο σταθερός συγκεντρωμένος νους ή τα σταθερά συναισθήματα και οι επιθυμίες. Αυτές τις ποιότητες αφυπνίζουμε και εξερευνούμε μέσα από την πρακτική μας. O εξαγνισμός και μετασχηματισμός αυτών των λεπτών στοιχείων που συνθέτουν το σώμα και το νου είναι θεμελιώδες κομμάτι της γιόγκα. Η κατανόηση των πέντε στοιχείων τόσο στην πρακτική μας όσο και στην καθημερινότητα μας, μπορεί να μας βοηθήσει να δημιουργήσουμε αρμονία, ισορροπία και υγεία στη ζωή μας.

Αναστασία Μπιλίρη

Neda Yoga Shala
Κανάρη 1, Νέο Ψυχικό
Αθήνα

Hatha Yoga, Vinyasa Yoga, Restorative Yoga, Yoga Nidra, Διαλογισμός, Kirtan, Ηχοθεραπείες, Εκπαιδεύσεις Yoga, Yoga Retreats